DỊCH NÃO TỦY – CỘT SỐNG CỔ – TĂNG ÁP LỰC NỘI SỌ

1. Bắt đầu từ giải phẫu

Khi nhìn vào vùng đầu – cổ, chúng ta cần để ý 3 hệ rất quan trọng:

• Hệ mạch máu: gồm động mạch cảnh, động mạch đốt sống và hệ tĩnh mạch. Đây là hệ đưa máu lên não và đưa máu hồi lưu trở lại.
• Hệ thần kinh: bên trong vùng cổ có tủy sống, dây thần kinh và nhiều đường dẫn truyền thần kinh quan trọng.
• Ống tủy sống và dịch não tủy: não và tủy sống được bao quanh bởi một hệ dịch gọi là dịch não tủy.

Nói gọn: cổ là vùng đi qua của mạch máu – thần kinh – tủy sống – dịch não tủy.

2. Dịch não tủy được tạo ra ở đâu?

Dịch não tủy được tiết ra trong não, tại đám rối mạch mạc, nằm trong hệ thống các khoang gọi là não thất.

Lượng dịch não tủy được tiết ra đều đặn mỗi ngày, khoảng 700 ml/ngày.

Điểm quan trọng là: dù đường thoát có thuận hay không, dịch vẫn tiếp tục được tiết ra.

Có thể hình dung giống một chung cư: mọi người vẫn sinh hoạt, vẫn xả nước, nhưng đường thoát bên dưới bị chậm hoặc tắc.
Ban đầu chưa thấy rõ, nhưng để lâu nước ứ lại, áp lực tăng lên, cả hệ thống bắt đầu có vấn đề.

3. Dịch não tủy có chức năng gì?

1. Một là bảo vệ não và tủy sống: Dịch não tủy giống như một lớp đệm nước, giúp giảm tác động cơ học trực tiếp lên não và tủy khi cơ thể đi lại, cúi, xoay, rung lắc hoặc va chạm nhẹ.

2. Hai là điều hòa môi trường hoạt động của não bộ: Não hoạt động liên tục giống như một hệ thống xử lý lớn. Dịch não tủy góp phần giữ môi trường quanh não – tủy ổn định hơn.

3. Ba là tham gia bảo vệ và nuôi dưỡng hệ thần kinh: Dịch não tủy giúp nuôi dưỡng tế bào thần kinh và duy trì môi trường cần thiết cho hệ thần kinh hoạt động.

4. Vì sao dịch não tủy phải lưu thông được?

Điểm quan trọng nhất là: dịch được tạo ra thì phải lưu thông được.

• Nếu đường lưu thông xuống tủy sống bị chậm, không thuận hoặc bị cản trở, dịch có thể bị ứ lại.
• Khi dịch ứ lại trong hộp sọ, áp lực bên trong sọ tăng lên.
• Tình trạng này được gọi là tăng áp lực nội sọ.

5. Tăng áp lực nội sọ là gì?

Tăng áp lực nội sọ có thể hiểu đơn giản là áp lực bên trong hộp sọ tăng cao hơn mức bình thường.

Hộp sọ là một khoang kín. Nếu dịch bị ứ lại nhiều, áp lực sẽ tăng lên và có thể chèn ép não, mạch máu, dây thần kinh.

Một bên vẫn bơm vào. Một bên thoát ra chậm. Bên trong hộp sọ thì kín. Áp lực tăng sẽ gây tăng áp lực nội sọ.

6. Vì sao tăng áp lực nội sọ nguy hiểm?

Nguy hiểm ở chỗ tình trạng này thường không đau dữ dội ngay. Nó có thể diễn ra âm thầm.

Người đó có thể có các biểu hiện:

• Lúc nào cũng mệt
• Đầu căng, mắt nặng
• Ngủ không sâu, ngủ nhiều vẫn mệt
• Giảm trí nhớ, học tập kém
• Nói chuyện khó tập trung
• Người khác nói mà nghe không vào
• Muốn nói nhưng không nhớ ra từ
• Không còn hứng thú làm việc, không còn thích đi chơi
• Người cứ đơ đơ, chậm chậm
• Hay hồi hộp, lạnh tay, run tay, yếu tay

7. Cột sống cổ ảnh hưởng dịch não tủy như thế nào?

Cổ bình thường phải có đường cong sinh lý. Cổ không phải thẳng đơ. Cổ chuẩn là cong ra trước.

Đường cong này giúp giữ không gian cơ học tốt hơn cho vùng cổ, bao gồm tủy sống, dây thần kinh, mạch máu và dòng dịch.

Khi cổ mất đường cong, cổ thẳng, cổ gù, cổ cong ngược hoặc đầu chúi ra trước, vùng ống tủy cổ có thể bị ảnh hưởng.

Đừng nghĩ cổ sai chỉ do cái cổ. Nhiều khi gốc bắt đầu từ xương chậu, cách ngồi, cái ghế và cái gối.

8. Vì sao cúi nhiều, ngồi sai, ngủ sai gối làm vấn đề nặng hơn?

Một là cúi nhiều

Cúi điện thoại, cúi máy tính, cúi đọc sách, cúi làm việc lâu ngày làm đầu chúi ra trước, cổ mất dần đường cong.

Đầu càng chúi ra trước thì cơ cổ càng phải gồng. Gồng lâu ngày làm cơ co cứng, kéo sai trục, làm đường cong cổ mất dần.

Hai là ngồi trượt mông

Ngồi trượt mông làm cột sống từ chữ S thành chữ C. Khi xương chậu đổ, lưng cong, cổ sẽ phải bù trừ.

Ba là ngủ sai gối

Ngủ là lúc chúng ta không có ý thức. Nằm sai là sai nhiều giờ liên tục.

Gối quá cao làm cổ gập. Không gối hoặc gối không đỡ đúng làm cổ không được nâng theo đường cong sinh lý.
Gối xẹp, mềm quá, lún quá cũng không giữ được cấu trúc.

Sai gối một đêm chưa chắc thấy. Sai gối vài năm thì cơ thể sẽ có vấn đề.

9. Dịch não tủy ứ lại ảnh hưởng hệ thần kinh ra sao?

Khi dịch não tủy lưu thông không bình thường, áp lực tăng lên, nó không chỉ ảnh hưởng não và mạch máu mà còn ảnh hưởng hệ thần kinh.

Nếu chèn ép dây thần kinh ngoại vi, người ta thường dễ có:

• Đau
• Tê, buốt
• Tê tay, tê ngón tay
• Đau vai, đau cánh tay

Nếu ảnh hưởng đến tủy hoặc hệ thần kinh trung tâm, biểu hiện có thể âm thầm hơn:

• Mỏi, yếu, đơ cơ
• Giảm điều khiển vận động
• Run tay, cơ yếu dần
• Cảm giác cơ thể không linh hoạt
• Mí mắt sụp, mặt thiếu thần thái
• Phản ứng chậm, khó tập trung, nói chậm, nghĩ chậm

Chèn ép ra ngoài thì thường đau. Còn chèn ép tủy có thể âm thầm hơn, làm cơ yếu dần theo thời gian.

10. Ở nhà cần làm gì?

Thứ nhất: ngủ đúng gối

• Cổ phải được nâng đúng theo đường cong sinh lý.
• Không gối quá cao.
• Không để cổ gập.
• Không để cổ trũng.
• Không nằm kiểu đầu một nơi, cổ một nơi, vai một nơi.

Thứ hai: giảm cúi cổ

• Đưa điện thoại cao hơn.
• Đưa máy tính ngang tầm mắt hơn.
• Không cúi liên tục quá lâu.
• Cứ một lúc phải đứng dậy, đổi tư thế.

Thứ ba: ngồi đúng

• Không ngồi trượt mông.
• Không để cột sống sập thành chữ C.
• Muốn cổ tốt thì phải nhìn cả xương chậu, lưng và ghế ngồi.

Thứ tư: vận động cổ nhẹ và chậm

• Vận động cổ phải chậm.
• Không giật.
• Không bẻ.
• Không xoay mạnh.
• Không nhắm mắt nếu dễ chóng mặt.

Thứ năm: theo dõi dấu hiệu não – cổ – thần kinh

• Ngủ có sâu hơn không?
• Sáng dậy có đỡ mệt không?
• Đầu có bớt căng không?
• Mắt có đỡ nặng không?
• Cổ gáy có mềm hơn không?
• Tay có bớt tê không?
• Trí nhớ có khá hơn không?
• Nói chuyện có tập trung hơn không?
• Thần thái có tỉnh hơn không?

Nếu có dấu hiệu nguy hiểm như méo miệng, nói khó, yếu hoặc tê một bên, đau đầu dữ dội bất thường, ngất, khó thở nặng… thì phải đi viện ngay.